RESTAUREREN : DREMPELS

Goede spieramen horen zodanig gemaakt te zijn dat het doek enkel de zijkant van het raam raakt (dus de kant waar het vastgespijkerd zit) en niet het plat van de latten van het raam.

Schematische voorstelling van een afgeschuinde lat van
een spieraam. Het doek raakt enkel de buitenzijde van de lat.
Niet het plat van de lat !

Wanneer doek te dicht bij het hout zit ( of contact maakt met het plat van de spanlatten) , wordt het doek op die plaats beter beschermd tegen atmosferische invloeden. Het is bijvoorbeeld minder onderhevig aan temperatuurwisselingen en wisselingen in de vochtigheidsgraad. De onmiddelijke nabijheid van het hout schept een microklimaat, waar weinig luchttransport is. Die bewuste zone zal zich na verloop van enkele tientallen jaren duidelijk aftekenen in het doek door en geringere veroudering. Het doek oxideert minder snel. Het resultaat van dit proces is, dat de spanlatten zich vaak in de schilderslaag aftekenen. Dit is vooral het geval bij spanramen die van voor de negentiende eeuw dateren (2) .

Om dit te verhelpen werden spanlatten met afgeschuinde kanten gemaakt. Maar, omdat deze latten niet voldeden werden aan deze spanlatten nog een "drempel" toegevoegd.

Na 1945 ontwikkelde men in Italië speciale ramen voor grote doekformaten, waarbij het doek door middel van veren aangespannen worden. Hierdoor is het doek niet meer onderhevig aan uitzetten en krimpen, omdat de veren het doek steeds op een bepaalde spanning houden. Ook werden er tal van systemen ontwikkeld om oude spieramen op te spannen zonder gebruik te maken van spieën. Die systemen zijn dan gebaseerd op "bussen", die op de latten van het raam worden vastgezet en waarbij - door het draaien van een schroefdraad - de bussen van elkaar verwijderd worden of dichter bij elkaar worden gebracht. Deze hulpmiddelen worden vooral gebruikt voor de restauratie van oude en beschadigde spieramen, waarbij spieën niet meer functioneren.

Bij het restaureren van een schilderwerk wordt vandaag steeds geprobeerd het oude spanraam opnieuw te gebruiken. Meestal hebben oude spanramen geen drempels. Dus worden ze op de buitenkant van de spanlatten vastgelijmd (met houtljm) en nadien vastgetimmerd (3) .

(1) Een klompspijker is een spijker met een brede platte kop waarmee vroeger de klompriem aan de klomp werd vastgenageld.

(2)Het is niet gemakkelijk om deze schade te restaureren. Helemaal opvallend is het wanneer de dwarslatten zich hebben afgetekend midden in het schilderij.

(3) De verbindingen worden NOOIT vastgenageld. De drempels worden ook NOOIT op de verbindingen vastgelijmd. De verbindingen moeten immers kunnen uitzetten.